Smaakseizoen

Producten & keukenkennis

Keukenindex

Fermentatie

Fermentatie: voedsel veranderen met micro-organismen

Yoghurt, brood en zuurkool laten verschillende kanten van fermentatie zien. Begrijpen wat er gebeurt helpt ook om veiligheidsgrenzen te herkennen.

01

Organismen zetten stoffen om

Bij fermentatie zetten bacteriën, gisten of schimmels stoffen in een grondstof om. Daardoor veranderen bijvoorbeeld smaak, geur, zuurgraad en structuur. Soms worden daarvoor geselecteerde micro-organismen toegevoegd: een starter. In andere processen begint de fermentatie met micro-organismen die al aanwezig zijn. Fermentatie kan, afhankelijk van het proces, met of zonder zuurstof plaatsvinden.

Melkzuurbacteriën zetten bij de productie van yoghurt suikers om in melkzuur. Gisten spelen een rol bij brood, terwijl schimmels worden gebruikt bij tempé. Het zijn verschillende processen met eigen voorwaarden. Daarom bestaat er geen algemene combinatie van tijd en temperatuur waarmee je ieder voedingsmiddel op dezelfde manier kunt fermenteren.

Bronnen bij dit onderdeel: Voedingscentrum — Fermentatie

02

Gewenste verandering is iets anders dan bederf

Micro-organismen zijn overal aanwezig en veel ervan zijn niet ziekteverwekkend. Toch kunnen sommige soorten voedsel bederven of mensen ziek maken. Het verschil tussen nuttige en ongewenste groei kun je niet uitsluitend aan een levendig oppervlak, belletjes of een sterke geur aflezen. Zulke verschijnselen vertellen niet welke organismen aanwezig zijn.

Het Voedingscentrum benadrukt dat ziekteverwekkers vaak niet zichtbaar, ruikbaar of proefbaar zijn. Een aangename geur is dus geen sluitende veiligheidstest. Ook zichtbare schimmel en onzichtbare schimmelgifstoffen zijn verschillende zaken. Proef een twijfelachtig product niet om te bepalen of het veilig is. Beoordeling vraagt kennis van het product en het gecontroleerde proces.

Bronnen bij dit onderdeel: Voedingscentrum — Micro-organismen

03

Veiligheid vraagt een passend proces

Onzorgvuldig thuis fermenteren kan ziekteverwekkers de ruimte geven. Het Voedingscentrum raadt het thuis fermenteren van producten zoals worst en hele olijven uit voorzorg af. Ook bij sterk verzurende producten blijft hygiënisch werken belangrijk. Een zuur eindproduct maakt slordige voorbereiding niet ongedaan en vervangt geen betrouwbare, productgebonden werkwijze.

Bij verkeerd geconserveerd voedsel kan onder meer Clostridium botulinum een risico vormen. Bewaren in een afgesloten pot is op zichzelf dus geen garantie. Deze uitleg is bedoeld om het proces te begrijpen. Gebruik voor concrete bereiding actuele voedselveiligheidsvoorlichting en volg bij gekochte producten de bewaarinstructies en houdbaarheidsaanduiding.

Bronnen bij dit onderdeel: Voedingscentrum — Fermentatie · Voedingscentrum — Clostridium botulinum en botulisme

Bronnen en afbakening

Deze uitleg is gebaseerd op de onderstaande primaire bronnen. De controledatum beschrijft de gebruikte versie; publicaties en voorschriften kunnen later veranderen.

Een passage laten corrigeren? Bekijk de werkwijze voor correcties.